Welke TOG-waarde heb je nodig?

Je hebt de term TOG vast weleens voorbij zien komen bij slaapzakken voor baby's. Maar wat betekent TOG eigenlijk? En belangrijker nog: hoe werkt dat bij merinowol?

Veel ouders maken zich zorgen dat hun baby het 's nachts te warm of juist te koud krijgt. Dat is heel begrijpelijk. Baby's kunnen hun lichaamstemperatuur namelijk nog niet goed zelf reguleren. Daarom zie je bij vrijwel iedere babyslaapzak en ieder kledingstuk een TOG-waarde vermeld. Bij merinowollen slaapzakken ontbreekt die echter vaak. Betekent dat dat ze minder warm zijn? Integendeel.

Wat is een TOG-waarde?

TOG staat voor Thermal Overall Grade en is een maat voor de isolerende werking van textiel. Hoe hoger de TOG-waarde, hoe meer warmte een slaapzak vasthoudt.

Ter indicatie:

*Dit zijn algemene richtlijnen. De juiste kleding hangt daarnaast af van de gezondheid van je baby, de luchtvochtigheid, de dikte van de kledinglagen en hoe warm of koud je kindje van nature is.

Bij traditionele slaapzakken van katoen of polyester werkt dit systeem prima, omdat deze materialen een vrij vaste isolatiewaarde hebben. Een slaapzak van 2,5 TOG blijft ongeveer even warm, ongeacht de omstandigheden.

Bij merinowol werkt dat fundamenteel anders.

Waarom TOG minder geschikt is voor merinowol

De TOG-test is oorspronkelijk ontwikkeld om de thermische isolatie van textiel te meten, met name van dekbedden en slaapzakken die bestaan uit katoen, polyester of andere synthetische materialen. Tijdens deze laboratoriumtest wordt warme lucht door de stof geblazen, waarna wordt gemeten hoeveel warmte door het materiaal wordt vastgehouden. Hoe meer warmte wordt tegengehouden, hoe hoger de TOG-waarde.

Voor materialen met een vaste isolatiewaarde werkt deze methode uitstekend. De hoeveelheid warmte die wordt vastgehouden verandert immers nauwelijks wanneer de omgevingstemperatuur verandert.

Bij merinowol ligt dat anders. Merinowol is geen passieve isolator, maar een actief temperatuurregulerend materiaal. Wanneer de omgeving of het lichaam warmer wordt, nemen de wolvezels vocht(damp) op en voeren zij overtollige warmte af. Hierdoor wordt juist voorkomen dat warmte zich ophoopt rondom het lichaam. Tijdens een TOG-test kan dit ertoe leiden dat merinowol relatief weinig warmte vasthoudt en dus een lagere TOG-waarde behaalt.

Wordt de omgeving juist kouder, dan verandert het gedrag van dezelfde vezels. De gekrulde structuur van merinowol sluit meer stilstaande lucht op tussen de vezels, waardoor warmte beter wordt vastgehouden. Tegelijkertijd komt bij het opnemen van waterdamp een kleine hoeveelheid sorptiewarmte vrij (heat of sorption), wat eveneens kan bijdragen aan het thermisch comfort. Wanneer de vezels het vocht weer afgeven (desorption), vindt het omgekeerde proces plaats. Deze voortdurende wisselwerking helpt een stabiel microklimaat rondom het lichaam te behouden.

Juist omdat merinowol zijn isolerende werking voortdurend aanpast aan de omstandigheden, geeft één vaste TOG-waarde geen volledig beeld van de prestaties van het materiaal. Een traditionele TOG-test meet namelijk alleen hoeveel warmte onder één specifieke laboratoriumsituatie wordt vastgehouden, maar niet hoe een materiaal reageert op veranderende temperaturen, vocht of transpiratie gedurende de nacht.

Daarom kiezen veel fabrikanten van merinowollen slaapzakken ervoor om geen vaste TOG-waarde te vermelden, maar een temperatuurbereik of een TOG-equivalent aan te geven.

Het verschil tussen katoen, polyester en merinowol

Stel dat je baby om 19.00 uur gaat slapen bij een kamertemperatuur van 23°C. Een katoenen slaapzak van 1.0 TOG is dan vaak prima. Maar om 04.00 uur kan de temperatuur in de slaapkamer zomaar zijn gedaald naar 18°C.

Bij een katoenen slaapzak neemt de isolatie niet toe. Je baby kan het dan langzaam kouder krijgen. Bij een dikke synthetische slaapzak gebeurt juist het tegenovergestelde. Wanneer de kamer warmer wordt of je baby meer lichaamswarmte produceert, houdt polyester die warmte grotendeels vast. Bovendien ademt polyester minder goed, waardoor vocht minder efficiënt wordt afgevoerd. Hierdoor kan je baby warm, klam en oncomfortabel worden.

Merinowol reageert juist op deze veranderingen. Wanneer het warmer wordt, voert het overtollige warmte en vocht af. Wordt het kouder, dan blijft de stilstaande lucht tussen de gekrulde vezels juist beter geïsoleerd. Daardoor blijft de temperatuur rondom het lichaam veel constanter gedurende de hele nacht.

Juist daarom gebruiken veel ouders één merinowollen slaapzak gedurende vrijwel het hele jaar.

De temperatuurregulatie zit in de vezels

De bijzondere eigenschappen van merinowol ontstaan door de opbouw van de vezels. De natuurlijke krul van iedere vezel creëert duizenden kleine luchtkamertjes. Deze lucht vormt een uitstekende isolatielaag wanneer het koud is.

Tegelijkertijd zijn de vezels hygroscopisch. Ze kunnen waterdamp opnemen nog vóórdat deze verandert in zweet. Tijdens dit proces wordt overtollige warmte via de vezels afgevoerd naar de buitenlucht. Hierdoor blijft het microklimaat rondom de huid veel stabieler.

Deze combinatie van isolatie, ademend vermogen en vochtregulatie is precies waarom merinowol zich niet goed laat samenvatten in één enkel TOG-cijfer.

Heeft een merinowollen slaapzak dan helemaal geen TOG?

Sommige fabrikanten kiezen ervoor om toch een TOG-equivalent te vermelden. Dat is geen officiële TOG-waarde, maar een indicatie van het temperatuurbereik waarin de slaapzak comfortabel gebruikt kan worden.

Zo wordt een all-season (vier-seizoenen) merinowollen slaapzak vaak aangeduid als ongeveer: 0,7 - 2,4 TOG

Dat lijkt misschien een vreemde notatie, maar het laat juist zien dat de slaapzak geschikt is voor een veel groter temperatuurgebied dan traditionele slaapzakken.

Een gewone katoenen slaapzak heeft meestal één vaste waarde, bijvoorbeeld 1.0 of 2.5 TOG. Een merinowollen slaapzak past zich voortdurend aan de omstandigheden aan.

Minder slaapzakken nodig

Een groot voordeel van merinowol is dat je meestal geen aparte zomer-, lente-, herfst- en winterslaapzak nodig hebt. Waar veel ouders meerdere katoenen slaapzakken aanschaffen met verschillende TOG-waardes, kan één kwalitatieve merinowollen slaapzak vaak een groot deel van het jaar gebruikt worden. Je past simpelweg de kledinglaag onder de slaapzak aan. Dat maakt merinowol niet alleen praktisch, maar op de langere termijn vaak ook voordeliger.

Hoewel een TOG-waarde een nuttige richtlijn is voor traditionele slaapzakken, vertelt deze lang niet het hele verhaal. Uiteindelijk draait comfortabel slapen niet alleen om hoeveel warmte een stof vasthoudt, maar vooral om hoe goed een slaapzak kan omgaan met wisselende temperaturen en vocht gedurende de nacht.

Juist daarin blinkt merinowol uit. Dankzij de natuurlijke temperatuurregulatie, het ademende vermogen en de uitstekende vochtregulatie biedt een merinowollen slaapzak een stabiel en comfortabel slaapklimaat over een veel groter temperatuurbereik dan de meeste traditionele slaapzakken.

Controleer daarom altijd de kamertemperatuur én de temperatuur van je baby in de nek, maar laat je niet uitsluitend leiden door een TOG-cijfer. Bij merinowol zijn de eigenschappen van de vezel uiteindelijk belangrijker dan één vaste isolatiewaarde.